تعریف چک:

چک سند خاصی است از اسناد تجاری که به موجب آن صادرکننده چک پولی را که نزد دیگری دارد تمام یا قسمتی را به سود خود یا ثالث مسترد می نماید. چک به معنی برگه تاریخ دار و دارای ارزش مالی است که معمولاً برای خرید در حال و پرداخت در آینده استفاده می شود صاحب چک پس از نوشتن مبلغ ریالی آن و تاریخ مورد نظر برای وصول چک را امضاء می کند در تاریخ ذکر شده (تاریخ سررسید) فردی که چک را از صادرکننده دریافت کرده است به بانک مراجعه می نماید و مقدار وجه مشخص که صادرکننده معین کرده را دریافت می کند

انواع چک:


1- چک عادی: چکی است که دارنده حساب جاری چک را بر عهده حساب خود صادر می کند، گیرنده وجه چک ممکن است که خود صادرکننده یا حامل چک بوده و یا اینکه چک در وجه شخص معین و یا به حواله کرد آن شخص صادر شده باشد دارنده چک عادی تضمین و پشتوانه‌ای جز اعتبار شخص صادرکننده ندارد.
2- چک تایید شده: چکی است که اشخاص عهده بانک‌ ها به حساب جاری خود صادر و توسط بانک محال علیه پرداخت و وجه آن تایید می شود یعنی بانک وجه را در حساب صادرکننده چک مسدود می کند و سپس آنرا فقط برآورنده چک تایید شده می پردازد این چک اعتبار بیشتری نسبت به چک عادی دارد.
3- چک تضمین شده: چکی است که بنا به تقاضای مشتری توسط بانک صادر می شود و پرداخت آن از طرف بانک تعهد و تضمین می شود بانک ها بنا به تقاضای مشتریانی که حتی دارای حساب جاری هم نباشند صادر می نمایند این چکها به چک رمزدار فی ما بین مردم معروف می باشد.
4- چک مسافرتی: چکی که از طرف بانک صادر می شود و وجه آنرا در هر یک از شعب بانک یا توسط نمایندگان و کارگزاران آن قابل پرداخت است. تمامی بانک ها امکان صدور چک مسافرتی را دارند.

راههای طرح دعاوی مربوط به چک:


1- از طریق اداره ثبت
2- از طریق دادسرا و دادگاه های کیفری
3- از طریق دادگاه های حقوقی و شورای حل اختلاف

مطالبه وجه چک از طریق اداره ثبت:


چنانچه شخصی که دارنده چک است بخواهد از طریق اجرای ثبت نسبت به وصول وجه آن اقدام نماید. باید پس از سررسید تاریخ چک، آن را به بانک محال علیه برده و اقدام به برگشت (گواهی عدم پرداخت) نماید. پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، دارنده چک باید ضمن مراجعه به اجرای ثبت مربوطه از اصل چک و گواهی عدم پرداخت فتوکپی تهیه کند و فتوکپی را برابر اصل نماید و سپس تقاضانامه مخصوصی از اجرای ثبت دریافت نماید و دارنده چک نسبت به تکمیل آن فرم اقدام می نماید و اداره اجرا پس از دریافت مدارک ( اصل چک + گواهی عدم پرداخت آن ) تشکیل پرونده دهد. (اداره اجرای ثبت تهران در فلکه صادقیه می باشد) پس از تشکیل پرونده مفاد اجراییه به صادرکننده چک ابلاغ می شود و صادرکننده مکلف است ظرف مدت 10 روز از تاریخی که بدوی ابلاغ می شود بدهی خود را بپردازد یا مالی معرفی کند که محکوم به (وجه چک) از آن قابل وصول باشد. در صورتی که طلبکار احتمال می دهد که صادرکننده چک یا بدهکار احتمال دارد از کشور خارج شود می تواند طی درخواستی تقاضای ممنوع الخروجی وی را از اداره اجرا تقاضا نماید

مطالبه وجه چک از طریقه دادگاه های کیفری:


روش دیگر برای مطالبه وجه چک اقدام از طریق دادگاه های کیفری می باشد دارنده چک (طلبکار) می تواند با داشتن اصل چک به همراه گواهی عدم پرداخت به دادسرای مربوطه مراجعه نماید و پس از تنظیم شکوائیه مبنی بر صدور چک بلامحل و پرداخت هزینه های تمبر (هزینه حدوداً 30 هزار تومان) به انضمام کپی از چک و گواهی عدم پرداخت به قسمت ارجاع دادسرای مربوط مراجعه و تقاضای ثبت شکوائیه را بنماید. پس از ثبت ارجاع پرونده را جهت تحقیقات به کلانتری مربوط می فرستد تا تحقیقات لازم را انجام دهد پس از تکمیل پرونده و تحقیقات باز پرونده به دادسرا عودت می شود پس از آن دادسرا در صورتی که تحقیقات کامل باشد با صدور کیفرخواست جهت رسیدگی پرونده را به دادگاه ارسال می نماید. البته در طرح دعوی کیفری چک باید دارای شرایطی باشد از جمله اینکه اگر چک سفید امضاء داده شده باشد یا بدون تاریخ باشد و مشتکی عنه تقاضای کارشناس بنماید و این امر توسط کارشناس اثبات شود یا در متن چک وصول آن منوط به تحقق شرطی شده باشد یا بابت ضمانت باشد یا تعهد یا حسن انجام کار یا وعده دار بودن چک وصف کیفری را ندارد در غیر اینصورت شرایط چک کیفری را دارا می باشد و صادرکننده به حبس محکوم می شود البته در طرح دعوی کیفری دارنده چک (طلبکار) می تواند تقاضای توقیف اموال صادر کننده را از دادگاه بخواهد

مطالبه وجه چک از طریق دادگاه های حقوقی:


یکی از روش های متداول برای مطالبه وجه چک طرح دعوی حقوقی در دادگاه های حقوقی یا شورای حل اختلاف می باشد (در صورتی که مبلغ آن زیر بیست میلیون تومان باشد). شخص دارنده چک به همراه اصل آن و گواهی عدم پرداخت در تهران و برخی از کلانشهرها با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواستی مبنی بر مطالبه وجه چک و چنانچه بدهکار دارای اموال باشد می توان علاوه بر مطالبه تقاضای تأمین خواسته هم توامان در یک دادخواست ثبت شود. یعنی تقاضای توقیف اموال بدهکار را از دادگاه بخواهد و طلبکار می تواند از دادگاه تقاضا نماید که این امر (توقیف اموال) قبل از ابلاغ به بدهکار انجام شود، پس از ثبت دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی پرونده به شعبه ارجاع می شود پس از ارجاع به شعبه و صدور قرار تأمین خواسته (توقیف اموال) طلبکار می تواند تقاضای استعلام از مراجع ذیصلاح اعم از پلیس راهور، اداره ثبت اسناد و املاک و بانک مرکزی تا در صورتیکه بدهکار دارای اموالی باشد توقیف شود در همین حین دادگاه جلسه رسیدگی را تعیین می نماید و به طرفین ابلاغ می نماید بعد از تشکیل جلسه در صورت محکومیت بدهکار و قطعی شدن حکم طلبکار می تواند در صورتیکه مالی از بدهکار توقیف کرده باشد تقاضای مزایده آن را از اجرای احکام بخواهد. البته این مختصر توضیحی بود که در رابطه با مطالبه وجه چک از طریق دادگاه حقوقی ارائه شد و توضیح بیشتر از حوصله خوانندگان خارج است.

سوالات متداول چک

درصورتی که بیست سال ازتاریخ چک بگذردایا میتوان انرا وصول کرد
بله قابلیت وصول را دارد چک شامل مرور زمان نمی شود.
در صورتیکه چهار ماه از تاریخ صدور چک گذشته باشد می توان برای شکایت کیفری اقدام کرد
بله، می تواند
آیا میتوان چک ضمانتی را از طریق شکایت کیفری وصول کرد
خیر ، چک ضمانتی قابلیت طرح شکایت کیفری را ندارد.
اگر صادرکننده چک توانایی برای پرداخت چک را نداشته باشد چه کاری باید انجام بدهد
میتواند دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به را به دادگاه بدهد در صورتی قبولی اعسار بدهی او تقسیط می-شود.
اگر شخصی با علم به مسدود بودن حساب خود مبادرت به صدور چک بنماید چه جرمی را انجام داده
شخص صادرکننده مستلزم جرم صدور چک بلامحل شده است.
آیا دارنده چک میتواند وجه چک را از ظهرنویس از طریق اجرای ثبت مطالبه نماید
خیر دارنده چک نمیتواند این کار را انجام بدهد.
چک های صادره به عهده بانک های ایرانی در حکم چه اسنادی هستند
چک های صادره از این مراجع اسناد لازم الاجرا می باشند.
در مورد صدور چک بلامحل اجرائیه علیه کلیه اموال چه کسی صادر می شود
در مورد کلیه اموال صادرکننده چک به استثنای مستثنیات دین او.
هرگاه در متن چک پرداخت و وجه آن منوط بر تحقق شرطی باشد یا چک به عنوان تضمین صادر شده باشد بانک چه اقدامی انجام می دهد
بانک بدون توجه بر شرطی که در آن درج شده یا تضمینی بودن چک باید وجه آن را پرداخت نماید.
مجید چکی را که شاهین به اشتباه در وجه وی صادر نموده و همچنین چکی را که شاهین به عنوان امانت به او سپرده است در وجه شخص ثالث ناآگاه، پشت نویسی می کند. آیا ایراد شاهین در برابر شخص ثالث قابل استناد است؟
در مورد هر دو چک غیرقابل استناد است.
امیرحسین چکی را در وجه بهنام یا به حواله کرد او صادر نموده و بهنام نیز آن را در وجه هادی ظهرنویسی مینماید. در این صورت ایراد امیرحسین مبنی بر بدهکار نبودن به بهنام و وقوع اشتباه در صدور چک در چه صورتی در برابر هادی قابل استناد است؟
هنگام دارنده شدن از وقوع اشتباه، آگاه بوده باشد.
یک بانک با تخلف از قانون صدور چک مبادرت به افتتاح حساب جاری برای شخصی می کند که سابقه صدور چک های بی محل دارد. چک های صادره مشمول چه قانونی هستند.
در هر حال مشمول قانون تجارت و قانون صدور چک هستند.
نوشته ای که دارای شرایط شکلی چک باشد اما صادرکننده آن اساساً فاقد قرارداد حساب جاری با بانک محال علیه باشد یا حساب جاری بسته شده باشد آیا آن نوشته چک محسوب می شود؟
بله، چک محسوب می گردد.
چک تایید شده چیست؟
چکی است که اشخاص عهده بانکها به حساب جاری خود صادر و توسط بانک محال علیه پرداخت وجه آن تایید می شود.
چک تضمین شده چیست؟
چکی است که توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر میشود.
چک مسافرتی چیست؟
چکی است که بانک صادر و وجه آن در هر یک از شعب آن بانک یا توسط نمایندگان و کارگزاران آن پرداخت می گردد.
در صورتیکه کسی چک سفید امضاء صادر کند مسئولیت آن چگونه است؟
طبق قانون صدور چک، نه تنها عنوان مجرمانه از صدور چک سفید امضاء برداشته شد به موجب ماده 13 این قانون چک سفید امضاء حتی اگر بی محل باشد صادرکننده آن به اتهام صدور چک بی محل قابل تعقیب کیفری نیست، ولی از لحاظ مسئولیت حقوقی صادرکننده مسئول پرداخت می باشد.
در صورتی که مبلغ چک با عدد و حروف نوشته شده و بین آنها اختلاف باشد کدامیک قابل مطالبه است؟
مبلغ با حروف قابل مطالبه است.
اگر چک وعده دار باشد چه دعوی باید اقامه کرد؟
قابلیت طرح دعوی حقوقی را دارا می باشد.
«چک در حکم سند رسمی لازم الاجرا است» چه مفهومی دارد؟
مفاد چک بدون حکم دادگاه به اجراء درمی آید.
بنده از شخصی مبلغ 50 میلیون تومان چک دارم ولی شخص مذکور محکوم به 20 سال حبس بابت جرایمی است و در زندان می باشد آیا می توانم وجه چک خود را مطالبه کنم؟
شما باید بعد از اینکه چک رو برگشت زدید از طریق کیفری (اگر دارای شرایط کیفری باشد) در غیر اینصورت حقوقی اقدام نمایید و اگر اموالی داشت توقیف نمایید ولی محکوم به پرداخت وجه چک می شوند و باید پرداخت نمایند.
در متن چک پرداخت وجه آن منوط به تحقق شرطی شده و یا چک به عنوان تضمین صادر شده است این امر چه تأثیری بر چک خواهد داشت؟
طبق ماده 13 قانون صدور چک، صادر کننده چنین چکی قابل تعقیب کیفری نیست.
صادر کننده چک در چه مواردی می تواند دستور عدم پرداخت وجه چک را به بانک بدهد؟
طبق ماده 14 قانون صدور چک « صادر کننده یا ذی نفع یا قائم مقام قانونی آنها با تصریح به این که چک مفقود یا سرقت یا جعل شده و یا از طریق کلاهبرداری یا خیانت در امانت یا جرایم دیگری تحصیل گردیده، می تواند کتباً دستور عدم پرداخت وجه چک را به بانک بدهد»
دعوای مطالبه وجه چک از ظهرنویس تحت چه شرایطی مسموع است؟
اگر چک در همان مکانی که صادر شده است باید تأدیه گردد دارنده چک باید در ظرف پانزده روز از تاریخ صدور وجه آن را مطالبه کند و اگر از یک نقطه به نقطه دیگر ایران صادر شده باشد باید در ظرف چهل و پنج روز از تاریخ صدور چک مطالبه شود. اگر دارنده چک در ظرف مواعد مذکوره پرداخت وجه آن را مطالبه نکند دیگر دعوی او بر عیه ظهرنویس مسموع نخواهد بود.
انواع چک مقرر در قانون صدور چک کدام است؟
طبق ماده 1 قانون صدور چک «انواع چک عبارت است از چک عادی، چک تایید شده، چک تضمین شده و چک مسافرتی»
چک مسافرتی چه ویژگی دارد؟
طبق بند 4 ماده قانون صدور چک « چک مسافرتی چکی است که توسط بانک صادر و وجه آن در هر یک از شعب آن بانک یا توسط نمایندگان و کارگزاران آن پرداخت می گردد»
چک تضمین شده چه نوع چکی است؟
طبق بند 3 ماده 1 قانون صدور چک « چک تضمین شده چکی است که توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین می شود»
وصول وجه چک از طریق دایره اجرای ثبت در چه صورتی ممکن است؟
طبق ماده 2 قانون صدور چک « چکهای صادر عهده بانکهایی که طبق قوانی ایران در داخل کشور دایر شده و یا می شوند، همچنین شعب آنها در خارج از کشور، در حکم اسناد لازم الاجرا است و دارنده چک در صورت مراجعه به بانک و عدم دریافت تمام یا قسمتی از وجه آن به علت نبودن محل و یا به هر علت دیگری که منتهی به برگشت چک و عدم پرداخت گردد، می تواند طبق قوانین و آیین نامه های مربوط به اجرای اسناد رسمی وجه چک یا باقیمانده آن را صادرکننده وصول نماید. اجرای ثبت در صورتی دستور اجرا صادر می کند که مطابقت امضای چک با نمونه امضای صادرکننده در بانک از طرف بانک گواهی شده باشد.»
شخصی در مقابل اجاره ملک خود یک فقره چک دریافت کرده اگر چک برعهده بانکی خارج از محل سکونت مستأجر باشد و وجه چک پرداخت نشود دارنده باید به کدام مرجع مراجعه کند؟
از آنجا که طبق ماده 1 قانون صدور چک ، چک به عهده بانک صادر می شود دارنده چک، باید در دادگاه محل بانک محال علیه اقامه دعوی کند.
در چک بلامحل مطالبه خسارت تأخیر تأدیه از چه تاریخی ممکن است؟
در چکهای بلامحل طبق نظریه شورای نگهبان مورخ 1/3/1376 خسارت تأخیر تأدیه قابل مطالبه است. خسارت تأخیر تأدیه نیز از تاریخ سررسید چک محاسبه می گردد.
دارنده چک ظرف چه مدتی باید برای دریافت وجه چک به بانک مراجعه کند؟
طبق ماده 315 قانون تجارت « اگر چک در همان مکانی که صادر شده است باید تأدیه گردد دارنده چک باید در ظرف پانزده روز از تاریخ صدور وجه آن را مطالبه کند و اگر از یک نقطه به نقطه دیگر ایران صادر شده باشد باید در ظرف چهل و پنج روز از تاریخ صدور چک مطالبه شود.
آیا مرور زمان در چک پذیرفته شده است؟
بله. دعاوی راجعه به برات و سفته و چک که از طرف تجار یا برای امور تجاری صادر شده پس از انقضای پنج سال از تاریخ صدور اعتراضنامه و یا آخرین تعقیب قضایی در محاکم مسموع نخواهد بود مگر اینکه در ظرف این مدت رسماً اقرار به دین شده باشد که در این صورت مبدأ مرور زمان از تاریخ اقرار محسوب است. در صورت عدم اعتراض مدت مرور زمان از تاریخ انقضاء مهلت اعتراض شروع می شود.
صدور چک به تاریخ مقدم خصوصاً اگر تاریخ مذکور مصادف با تعطیلی باشد، جنبه ی جزایی را زایل می کند؟
بله. به دلیل این که چک یک وسیله پرداخت فوری است و بنابراین یک تاریخ بیشتر ندارد. ولی اگر چک به صورت وعده دار هم صادر گشت ، به معنای بطلان آن نیست، صرفاً قانون گذار از حامل چک یا فردی که چک در وجه وی صادر شده، حمایت کیفری نمی کند.
باسلام وخسته نباشی من یک فقره چک برگشتی از یک نفر دارم ولی آدرس مشخصی نداره و احضاریه به ایشان ابلاغ نمیشود من باید چکار کنم.آیا دادگاه دستور احضار ضامن بانکی ایشان را میدهد؟
باسلام خدمت شما درخصوص پاسخ پرسش شما، اولاً دادگاه میتواند برگ جلب سیار صادر کند که در هر محل مشاهده شد، دستگیر شود. ثانیاً: اگر ضامن وجود نداشت شما به صادرکننده چک اطمینان نداشتید، پس ضامن متعهد به پرداخت طلب شماست. ثالثاً: چنانچه از صدور برگ چک و عدم شناسائی و دستگیری ایشان به نتیجه ای نرسیدید. دادگاه میتواند حکم غیابی راجع به زندان و تأخیر تأدیه و ضرر و زیان و هزینه دادرسی و اصل طلب را صادر نماید. با تشکر ؛ ره جویان عدالت
ره جویان عدالت

این مجموعه از سال 1370 تحت عنوان گروه وکلای دادگستری ره جویان عدالت فعالیت خود را آغاز نمود. اکنون این گروه از همکاری تعداد زیادی وکلای پایه یک دادگستری با تجربه در زمینه های مختلف بهره مند می باشد. از امتیازات ویژه این گروه تفکیک امور حقوقی در دپارتمانهای مجزا و تکیه بر کار گروهی و تخصصی می باشد.

قرار مشاوره